ความหลากหลายกลุ่มชาติพันธุ์กับการพัฒนาเศรษฐกิจชายแดน ในอำเภอแม่สาย

ความหลากหลายกลุ่มชาติพันธุ์กับการพัฒนาเศรษฐกิจชายแดน

ในอำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย

ตอนที่ 1

อำเภอแม่สายเป็นอำเภอชายแดนเหนือสุดของประเทศไทยติดต่อกับจังหวัดท่าขี้เหล็กประเทศสหภาพเมียนมา โดยมีแม่น้ำแม่สายเป็นเส้นแบ่งพรมแดนและมีสะพานเชื่อมเมืองทั้งสองเข้าด้วยกัน คำว่า“แม่สาย” ในบทความนี้หมายถึงพื้นที่ทางภูมิศาสตร์ศาสตร์เศรษฐกิจ หรือ “ภูมิทัศน์เศรษฐกิจ” ของบริเวณชายแดนระหว่าง ตำบลเวียงพางคำ ตำบลแม่สาย ตำบลแม่สายมิตรภาพกับตลาดท่าล้อ จังหวัดท่าขี้เหล็ก 

ตลาดการค้าชายแดนแม่สายทุกวันนี้ยังดูคึกคักอยู่โดยเฉพาะในช่วงวันหยุดยาวสุดสัปดาห์ ในช่วงฤดูหนาวและช่วงมีเทศกาลต่างๆ ปัจจุบันการจัดระเบียบการขายสินค้าให้แก่นักท่องเที่ยวค่อนข้างดีขึ้น คือไม่ให้มีการขายสินค้าบนทางเท้าบนทางเท้าสองข้างทาง นับตั้งแต่สถานีตำรวจไปจนถึงหน้าด่าน ทำให้นักท่องเที่ยวและชาวบ้านได้รับการคืนสิทธิ์การใช้พื้นที่สาธารณะได้อย่างชอบธรรม บรรยากาศทั่วไปจึงมีระเบียบมากขึ้น แต่การจอดรถซ้อนคันยังพอมีให้เห็นอยู่บ้างในบางเวลา  

ในบทความนี้เป็นเรื่องราวเกี่ยวกับกลุ่มผู้คนที่มีส่วนขับเคลื่อนเศรษฐกิจชายแดน จนทำให้แม่สายเติบโตขึ้นมาเป็นชุมชนชายแดนที่สำคัญของจังหวัดเชียงราย  กลุ่มผู้คนที่จะกล่าวถึงคือกลุ่มชาติพันธุ์ สี่กลุ่ม คือ ไทลื้อ ไทเขิน ไทใหญ่ และกลุ่มจีนยูนนาน ที่ได้อพยพมาจากต่างประเทศ สองเส้นทางหลักคือ เส้นทางเชียงตุง ประเทศสหภาพเมียนมา และเส้นทางเมืองสิบสองปันนา ประเทศสาธารณรัฐประชาชนจีน ที่ได้อพยพเข้ามาเป็นสู่สยามประเทศหลายครั้งหลายครา จนรวมตัวกันเป็นชุมชน อาศัยอยู่ร่วมกันเป็นหมู่บ้าน และเป็นกำลังสำคัญในด้านเศรษฐกิจชายแดน ที่เป็นผู้ประกอบการค้า การลงทุน ทั้งขนาดเล็กและขนาดใหญ่ ทำมาค้าขายและเป็นแรงงานสำคัญ เพื่อสร้างรากฐานธุรกิจที่เป็นอยู่ในขณะนี้

ปัจจุบันอำเภอแม่สายมีด่านพรมแดนถาวรสามารถเดินทางเข้าออกได้ตลอดตามเวลาที่กำหนด สถานการณ์ด้านธุรกิจการค้าปัจจุบันมีรายงานว่า การพัฒนาด้านการค้ามีปริมาณการค้าผ่านด่านชายแดนอำเภอแม่สายมีค่อนข้างสูง  เมื่อเทียบกับด่านชายแดนอื่นระหว่างประเทศไทยกับประเทศเพื่อนบ้าน โดยมูลค่าการค้ารวมในปี 2558 คิดเป็นประมาณ 9,906 ล้านบาท สินค้าผ่านแดนทางอำเภอแม่สายที่สำคัญคือ สินค้าอุปโภคบริโภคขั้นพื้นฐาน วัตถุดิบเพื่ออุตสาหกรรมและพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานต่างๆ ประเทศคู่ค้าสำคัญของไทยที่มีการค้าขายผ่านด่านนี้ คือ สหภาพเมียนมาและประเทศจีนตอนใต้

ในช่วงหลายทศวรรษที่ผ่านมา ชุมชนในชายแดนแม่สายได้บูรณาการความเป็นอัตลักษณ์ใหม่จากพหุวัฒนธรรมของผู้คนในพื้นที่ความหลากหลายของกลุ่มชาติพันธุ์ ทั้งชาวจีนทั้งที่มาจากยูนนานหรือจีนฮ่อ และชาวจีนที่มาทางทะเล รวมทั้งกลุ่มชาติพันธุ์ต่างๆ เช่น กลุ่มไทใหญ่ กลุ่มไทลื้อ กลุ่มไทเขิน กลุ่มไทยอง ชาวพม่า และอาข่า รวมทั้งคนไทยจากทุกภาค ที่ต้องการมาแสวงโชคในการประกอบธุรกิจการค้าในพื้นที่อำเภอแม่สาย และทำงานในเขตพื้นที่ชายแดน ทำให้กลายเป็นแหล่งรวมชาติพันธุ์ที่มีจำนวนมากกว่าพื้นที่ชายแดนในภาคตะวันออกเฉียงเหนือและภาคใต้ที่มีเขตติดต่อกับประเทศเพื่อนบ้าน 

ปัจจุบันการประกอบธุรกิจการค้าส่ง ค้าปลีก การนำเข้าสินค้าและการส่งออกสินค้า ไปสู่ปลายทางบนเส้นทาง R3Bการลงทุนการค้าชายแดนที่เกิดขึ้นประกอบด้วยทั้งคนไทย (คนเมือง) ร่วมกับกลุ่มชาติพันธุ์ต่างๆ ที่อาศัยอยู่อย่างหลากหลายชาติพันธุ์ ซึ่งต่างก็มีวัฒนธรรมย่อย ที่แตกต่างกัน แต่สิ่งที่สำคัญคือภายใต้ความแตกต่างกันนั้นกลับมีการบูรณาการและการรับและแลกเปลี่ยนกับวัฒนธรรมไทยของผู้คนในพื้นที่ รวมทั้งการปรับตัวเรียนรู้จากวัฒนธรรมใหม่ร่วมกับวัฒนธรรมเดิมของตน ร่วมวิถีชีวิตอยู่กับคนไทยและกลุ่มชาติพันธุ์อื่นๆ  บทความนี้ต้องการชี้ให้เห็นว่า กลุ่มชาติพันธุ์มีความสัมพันธ์กับกลุ่มชาติพันธุ์อื่นอย่างไร กลุ่มชาติพันธุ์ใดมีบทบาทมากที่สุดต่อการพัฒนาและการเติบโตของธุรกิจชายแดนแม่สายอย่างไร อนาคตของกลุ่มชาติพันธุ์จะเป็นอย่างไร ในพื้นที่ชายแดนของคนชายขอบที่อพยพมาสู่อำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย

 

ปรีชา อุปโยคิน