จังหวัดเชียงราย ด้านการเกษตร

ตอนที่ 10 

พืชเศรษฐกิจที่สำคัญของจังหวัดเชียงราย ซึ่งประกอบไปด้วย ข้าว ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ ถั่วเหลือง ลำไย ลิ้นจี่ ยางพารา และพืชผัก นอกจากนี้ ยังมีพืชเศรษฐกิจใหม่ที่จังหวัดมุ่งพัฒนาให้เป็นพืชเศรษฐกิจเฉพาะถิ่น ได้แก่ ชา กาแฟ สับปะรด เป็นต้น

ข้าว เป็นพืชเศรษฐกิจที่สำคัญของจังหวัดเชียงราย ซึ่งในปี 2559มีเนื้อที่เพาะปลูกข้าวจำนวน 1,207,537ไร่ มีเนื้อที่เก็บเกี่ยวจำนวน1,199,407 ไร่ ปริมาณผลผลิต702,208ตัน  แหล่งผลิตที่สำคัญอยู่ในเขตอำเภอเมืองเชียงราย พาน เทิง เชียงของ และแม่จัน

ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์เป็นอีกพืชเศรษฐกิจหนึ่งรองจากข้าว  ในปี 2558  มีเนื้อที่เพาะปลูก 397,939 ไร่  เนื้อที่เก็บเกี่ยว 389,785ไร่ และปริมาณผลผลิตรวม 262,130ตัน แหล่งผลิตที่สำคัญอยู่ในเขตอำเภอเวียงป่าเป้า เชียงแสน เทิง แม่สรวย และเชียงของ

การปลูกข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ ปี พ.ศ. 2554 - 2556พบว่าเนื้อที่เพาะปลูก เนื้อที่เก็บเกี่ยว และผลผลิต ของการปลูกข้าวโพดค่อนข้างคงที่ และมีแนวโน้มเพิ่มมากขึ้นในปี 2557 จากนั้น มีแนวโน้มลดลงตั้งแต่ปี 2558และลดลงมากในปี 2559สาเหตุเนื่องจากเกษตรกรหันไปปลูกพืชชนิดอื่นมากขึ้น และประสบกับปัญหาราคาข้าวโพดที่มีแนวโน้มลดลง

ลำไย เป็นพืชที่นิยมปลูกทั่วไปในจังหวัดเชียงราย เนื่องจากผลผลิตสามารถนำไปอบแห้ง และเป็นสินค้าส่งออกที่สำคัญของกลุ่มจังหวัดภาคเหนือตอนบน  ในปี 2559มีเนื้อที่เพาะปลูก 132,536 ไร่ เนื้อที่เก็บเกี่ยว 130,727 ไร่ และปริมาณผลผลิตรวม 43,153 ตัน แหล่งผลิตที่สำคัญอยู่ในเขตอำเภอพาน แม่สรวย เมืองเชียงราย ป่าแดด และเทิง

เมื่อเปรียบเทียบแนวโน้มภาพรวมของเนื้อที่เพาะปลูก เนื้อที่เก็บเกี่ยวลำไย พบว่า เนื้อที่เพาะปลูกมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นจากปี 2555-2557และลดลงในปี 2558เหลือเพียง 130,936 ไร่  ซึ่งมีการส่งเสริมการปลูกลำไยซึ่งเป็นพืชเศรษฐกิจหลักของภาคเหนือ สำหรับเนื้อที่เก็บเกี่ยวมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นและลดลงแบบสลับฟันปลา จากปี 2554 -2558 เหลือเพียง 130,308 ไร่ เพราะในบางปีเกิดปัญหาภัยพิบัติ วาตภัย ส่งผลกระทบทางลบต่อการสร้างเมล็ดลำไย ส่วนผลผลิตในช่วงปี 2554 -2556 มีแนวโน้มเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง เป็น 56,271 ตัน  หลังจากนั้น มีแนวโน้มลดลงในปี 2557 เหลือ 35,147 ตัน และเพิ่มขึ้นในปี 2558 มีผลผลิต 64,996 ตัน ตามลำดับ การที่ผลผลิตลดลงสอดคล้องกับเนื้อที่เก็บเกี่ยวลดลง ถึงแม้จะมีเนื้อที่ปลูกเพิ่มขึ้น แต่เกษตรกรประสบกับปัญหาในการปลูก รวมทั้งการขาดการดูแลรักษาที่ถูกวิธี  ทำให้ผลผลิตไม่เป็นไปตามที่เกษตรกรต้องการ

ลิ้นจี่ เป็นไม้ผลที่สำคัญอีกชนิดหนึ่งของจังหวัดเชียงราย แต่มีอายุการเก็บรักษาสั้น เกษตรกรต้องเก็บขายสด ทำให้มีปัญหาด้านตลาด ในปี 2559มีเนื้อที่เพาะปลูก 19,426 ไร่ เนื้อที่เก็บเกี่ยวจำนวน 19,400ไร่ และมีปริมาณผลผลิตรวม 4,832 ตัน แหล่งผลิตที่สำคัญอยู่ในเขตอำเภอเมืองเชียงราย แม่สรวย แม่จัน และแม่ฟ้าหลวง

เมื่อเปรียบเทียบผลผลิตการปลูกลิ้นจี่ ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2554-2558 พบว่า แนวโน้มของเนื้อที่เพาะปลูก เนื้อที่เก็บเกี่ยว และผลผลิตการปลูกลิ้นจี่  มีแนวโน้มลดลงอย่างเห็นได้ชัดเจน   โดยในปี2557มีเนื้อที่เพาะปลูกเพียง 18,409 ไร่  เนื้อที่เก็บเกี่ยว 13,132 ไร่  และผลผลิต 4,185 ตันจากนั้นเพิ่มขึ้นเล็กน้อยในปี 2558  มีเนื้อที่เพาะปลูก 20,476 ไร่  เนื้อที่เก็บเกี่ยว 20,413 ไร่  และผลผลิต 5,899 ตัน  การที่ลิ้นจี่มีแนวโน้มการปลูกลดลงมีสาเหตุอันเนื่องมาจากเกษตรกรประสบปัญหาด้านราคาผลผลิตลิ้นจี่  โดยผลผลิตมีราคาต่ำ แต่เกษตรกรต้องลงทุนสูงในการปลูก และปัจจุบันราคาปุ๋ยในท้องตลาดก็สูงขึ้นมาก รวมทั้งประสบปัญหาโรคราผลไม้  และเมื่อมีการปลูกลดลง จึงทำให้เนื้อที่เก็บเกี่ยวและผลผลิตลดลงด้วย

ชา เป็นพืชเศรษฐกิจของจังหวัดเชียงราย  โดยจังหวัดเชียงรายเป็นจังหวัดที่มีเนื้อที่ปลูกชามากที่สุดของประเทศ  และในปี 2547 จังหวัดเชียงรายได้กำหนดให้ชาเป็นพืชยุทธศาสตร์หลัก  โดยส่งเสริมให้มีการปลูกชาเพิ่มมากขึ้นเพื่อทดแทนพืชอื่นๆ ที่ให้ผลตอบแทนต่ำ และผลักดันให้จังหวัดเชียงรายเป็นศูนย์กลางผลิตชาพันธุ์ดีของประเทศ พันธุ์ที่ปลูกได้แก่ ชาอัสสัม ซึ่งเป็นพันธุ์ดั้งเดิม  และชาจีน ที่เริ่มนิยมปลูกเนื่องจากให้ผลตอบแทนสูงและเป็นที่ต้องการของตลาด ในปีเพาะปลูก 2558 มีเนื้อที่การปลูกรวมทั้งสิ้น 75,437 ไร่ เนื้อที่เก็บเกี่ยว 75,437 ไร่ และมีปริมาณผลผลิตรวม 31,127 ตัน แหล่งผลิตสำคัญอยู่ในเขตอำเภอแม่ฟ้าหลวง แม่สรวย และเวียงป่าเป้า

การวิเคราะห์เปรียบเทียบแนวโน้มภาพรวมของเนื้อที่เพาะปลูก เนื้อที่เก็บเกี่ยว และผลผลิตการปลูกชาของ ตั้งแต่ ปี 2554 - 2558 พบว่า มีแนวโน้มไม่คงที่  โดยมีการเพิ่มขึ้นและลดลงแบบสลับฟันปลา โดยในปี 2557 เหลือเนื้อที่เพาะปลูก 46,869 ไร่ เนื้อที่เก็บเกี่ยว 34,303 ไร่ และผลผลิต 11,168 ตัน  จากนั้นกลับมีอัตราเพิ่มขึ้นอย่างเห็นได้ชัดเจนในปี 2558 มีเนื้อที่เพาะปลูก 75,437 ไร่ เนื้อที่เก็บเกี่ยว 75,437 ไร่ และมีผลผลิต 31,127 ตัน ตามลำดับ เป็นเพราะในบางปีเกษตรกรหันไปให้ความสำคัญกับพืชทางเศรษฐกิจชนิดอื่น

กาแฟเป็นพืชเศรษฐกิจใหม่ที่มีลักษณะเฉพาะถิ่นอีกชนิดหนึ่ง เนื่องจากมีคุณภาพตรงตามความต้องการของตลาดต่างประเทศ  ในปี 2559มีเนื้อที่เพาะปลูกรวม 38,502ไร่ เนื้อที่เก็บเกี่ยว 33,384 ไร่ และผลผลิตรวม 4,206ตัน  แหล่งผลิตที่สำคัญอยู่ในเขตอำเภอแม่สรวย แม่ฟ้าหลวง เมืองเชียงราย  และแม่สาย

การวิเคราะห์เปรียบเทียบแนวโน้มภาพรวมของเนื้อที่เพาะปลูก เนื้อที่เก็บเกี่ยว และผลผลิตการปลูกกาแฟ พบว่า มีแนวโน้มเพิ่มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่องจากปี 2554-2556เพราะกาแฟเป็นสินค้าที่มีความต้องการของตลาดที่สูง และลดลงในปี 2557จากนั้นเพิ่มขึ้นเล็กน้อยในปี 2558และ 2559 เป็นเพราะกลุ่มเกษตรกรประสบกับปัญหาทางธรรมชาติ

สับปะรด เป็นพืชเศรษฐกิจที่มีลักษณะเฉพาะถิ่นอีกชนิดหนึ่งที่มีชื่อเสียง ได้แก่ สับปะรดนางแล และสับปะรดภูแล  ในปี 2559มีเนื้อที่เพาะปลูก 12,932ไร่ เนื้อที่เก็บเกี่ยว 12,798 ไร่ และมีปริมาณผลผลิตรวม 39,083 ตัน

เมื่อเปรียบเทียบแนวโน้มภาพรวมของเนื้อที่เพาะปลูก เนื้อที่เก็บเกี่ยว และปริมาณผลผลิตสัปปะรด พบว่า มีแนวโน้มที่ค่อยๆ ลดลงอย่างต่อเนื่องจากปี 2554-2556โดยในปี 2556มีเนื้อที่เพาะปลูกเหลือเพียง 18,313ไร่ เนื้อที่เก็บเกี่ยว 18,313ไร่ และผลผลิต 50,359ตัน เท่านั้น เพราะเกษตรกรหันไปปลูกข้าวกันมาก เพราะในช่วงปี 2555-2556ข้าวมีราคาดี รัฐบาลมีการประกาศขึ้นทะเบียนและชดเชยรายได้ให้แก่เกษตรกร จากนั้น มีอัตราเพิ่มขึ้นอย่างก้าวกระโดดในปี 2557มีเนื้อที่เพาะปลูกเพิ่มขึ้นจากปีก่อนเป็น 31,776ไร่ เนื้อที่เก็บเกี่ยว 13,783ไร่ และผลผลิต 86,625ตัน  และในปี 2558กลับลดลงอย่างเห็นได้ชัด เหลือเนื้อที่เพาะปลูกเพียง 11,767ไร่ เนื้อที่เก็บเกี่ยว 11,487ไร่ และผลผลิต 36,767ตัน ตามลำดับ  เป็นเพราะปัญหาภัยแล้งที่มีผลกระทบต่อเกษตรกรจากนั้นเพิ่มขึ้นเล็กน้อยในปี 2559