ความผิดพลาดเป็นเรื่องธรรมดาของมนุษย์

อเล็กซานเดอร์ โป้บกล่าวไว้กว่า 400 ปี มาแล้วว่า “To err is human,to forgive devine”หมายความว่า “ความผิดพลาดเป็นเรื่องธรรมดาของมนุษย์ การให้อภัยเป็นเรื่องของเทพยดา” แสดงว่าไม่ว่าเราจะระมัดระวังเพียงใดในการทำงานก็ยังเกิดความผิดพลาดได้เสมอ ในวงการอื่นความผิดพลาดบางอย่างอาจพอยอมรับได้บ้าง แต่ในทางการแพทย์นั้นความผิดพลาดย่อมหมายถึงชีวิต เพราะงานของเราคือดูแลรักษาชีวิตคนไข้ เหมือนดังที่ฟลอเร้นซ์ ไนติงเกลกล่าวไว้กว่า 200 ปี มาแล้วว่า “The very first requirement in a hospital is that it should do the sick no harm” หมายความว่า สิ่งแรกที่สำคัญที่สุดในรพ.ก็คืออย่าทำให้คนไข้เป็นอันตราย ซึ่งก็หมายความถึงคำว่า “patient safety” ที่ทุกคนรู้จักกันดีในการทำงานคุณภาพของสถานพยาบาล จึงต้องมีระบบป้องกันเชิงรุกเพื่อป้องกันความผิดพลาดที่อาจเกิดขึ้นในขั้นตอนการรักษาพยาบาล ให้เกิดความปลอดภัยต่อคนไข้ทุกขั้นตอน

เมื่อไม่นานมานี้มีเหตุไม่คาดคิดเกิดขึ้นกับคนไข้ในรพ.แห่งหนึ่ง เป็นคนไข้อายุ 74 ปี มาทำผ่าตัดเปลี่ยนลิ้นหัวใจเมื่อ9วันก่อนเนื่องจากภาวะลิ้นหัวใจรั่ว การทำผ่านัดครั้งแรกนี้ถือเป็นการผ่าตัดที่มีความเสี่ยงสูงเนื่องจากเป็นการผ่าตัดหัวใจแบบเปิด ต้องมีการใช้เครื่องหัวใจและปอดเทียมด้วย แพทย์และทีมงานมีการเตรียมความพร้อมทุกอย่างเริ่มตั้งแต่อธิบายถึงขั้นตอนการผ่าตัดให้คนไข้และญาติเข้าใจและหลังผ่าตัดจะต้องอยู่ในห้องICUสักระยะหนึ่งจนกว่าอาการปลอดภัยจึงจะย้ายไปห้องพิเศษได้ การผ่าตัดครั้งแรกสำเร็จเรียบร้อยเป็นอย่างดี คนไข้สามารถกลับบ้านได้ แพทย์นัดมาตรวจแผลผ่าตัด พบว่ามีการอักเสบติดเชื้อของแผลผ่าตัดลุกลามไปถึงประจันอก (อวัยวะคั่นระหว่างปอดหรือตามศัพท์แพทย์เรียกว่า mediastinum) แพทย์จำเป็นต้องทำการผ่าตัดอีกครั้งหนึ่งเพื่อระบายหนอง เป็นการผ่าตัดที่ถือว่ามีความเสี่ยงน้อยกว่าครั้งแรกเนื่องจากไม่จำเป็นต้องเปิดเข้าหัวใจ ไม่ต้องใช้เครื่องหัวใจและปอดเทียม แพทย์ได้อธิบายให้คนไข้และญาติฟังถึงขั้นตอนการทำผ่าตัด ให้ความมั่นใจว่าไม่มีอันตรายสามารถย้ายเข้าห้องพิเศษหลังออกจากห้องผ่าตัดได้ทันที อย่างไรก็ตามระหว่างการผ่าตัดได้เกิดอุบัติเหตุเครื่องมือผ่าตัดไปถูกเส้นเลือดใหญ่ ทำให้เสียเลือดมากและเนื่องจากกำลังมีการอักเสบจึงเป็นเหตุให้การหยุดเลือดเป็นไปด้วยความลำบาก แม้ว่าจะมีการตามทีมมาช่วยแต่เนื่องจากเป็นวันหยุด จึงไม่พร้อมเหมือนวันปกติ ในที่สุดคนไข้เสียชีวิตในห้องผ่าตัด ญาติรู้สึกตกใจกับเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นเนื่องจากแพทย์บอกว่าการผ่าตัดไม่น่าจะมีอันตรายอะไร ทำให้ไม่พอใจกับผลการรักษา อย่างไรก็ตามแพทย์ผู้ผ่าตัดได้ออกมาชี้แจงและยอมรับว่าเกิดความผิดพลาดระหว่างการผ่าตัดเนื่องจากผ่าตัดถูกเส้นเลือดใหญ่ พร้อมกล่าวคำขอโทษญาติทุกคน ทำให้ญาติส่วนใหญ่เข้าใจและยอมรับได้ว่าความผิดพลาดเกิดขึ้นได้โดยที่ไม่ได้ตั้งใจ พร้อมกับชื่นชมแพทย์ผ่าตัดว่ามีความกล้าหาญยอมรับความจริง โดยไม่ปิดบังเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น ทำให้เกิดความไว้วางใจและคงความสัมพันธ์ที่ดีต่อกัน

เหตุการณ์ครั้งนี้เป็นสิ่งเตือนใจสำหรับพวกเราทุกคนว่าความผิดพลาดนั้นสามารถเกิดขึ้นกับคนไข้ได้ทุกเวลาระหว่างที่อยู่ในรพ. ไม่ว่าจะเป็นอุบัติเหตุทางกายภาพหรือโครงสร้างอาคาร การพลัดตกเตียง ความผิดพลาดทางคลินิกเช่นการจ่ายยาผิด การผ่าตัดผิดพลาด ซึ่งยังคงพบได้อยู่เสมอ จึงจำเป็นต้องมีการทำงานเชิงรุกเช่นการทำคุณภาพสถานพยาบาลให้มีระบบที่ได้มาตรฐาน มีการเยี่ยมสำรวจโดยสถาบันรับรองมาตรฐานระดับชาติ อย่างไรก็ตามเมื่อมีระบบที่ดีแล้วคนก็เป็นส่วนสำคัญที่จะต้องปฏิบัติตามขั้นตอนของระบบที่สร้างไว้อย่างเคร่งครัด ผมยังคงยึดหลักค่านิยมร่วมของรพ.น่านที่ใช้มานานร่วม60ปีแล้วว่า “เราจะทำงานอย่างเต็มความสามารถ ด้วยความระมัดระวังและด้วยความปรารถนาดีต่อคนไข้และญาติ” ที่ อ.นพ.บุญยงค์ วงค์รักมิตร อดีตผอ.รพ.น่าน เป็นผู้นำมาจากกฎเสนาบดี พ.ศ. 2472 ซึ่งในอดีตทุกคนที่จะทำงานในรพ.จะต้องสาบานต่อหน้าพระพุทธรูปว่าจะปฏิบัติหน้าที่ทั้ง3ข้อนี้ เพื่อให้เกิดความมั่นใจกับคนไข้ว่าจะได้รับการดูแลรักษาอย่างปลอดภัย

ปัจจัยสำคัญของการทำงานในรพ.คือการทำงานเป็นทีม เป็นสิ่งสำคัญที่สุด ทีมงานจะต้องมีความรักความสามัคคี ให้เกียรติซึ่งกันและกัน เมื่อมีปัญหาเกิดขึ้นจะต้องร่วมกันแก้ไขปัญหาให้เกิดความเสียหายกับคนไข้น้อยที่สุด ไม่มีการจับผิดซึ่งกันและกัน และนำปัญหาที่เกิดนั้นมาเรียนรู้เพื่อหาทางป้องกันไม่ให้เกิดขึ้นกับคนไข้อื่นอีก

ขณะเดียวกันทีมงานจะต้องให้ข้อมูลตามความเป็นจริงกับคนไข้และญาติถึงความผิดพลาดที่เกิดขึ้น และจะต้องไม่ทอดทิ้งคนไข้ไม่ว่าจะร้ายแรงเพียงใด จะต้องอยู่ดูแลคนไข้อย่างใกล้ชิด คงความสัมพันธ์ที่ดีระหว่างคนไข้และทีมแพทย์ที่ทำการรักษาโดยไม่ต้องคำนึงถึงว่าจะมีใครฟ้องร้องในเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น เมื่อเสร็จสิ้นการรักษาแล้วควรหาทางเยียวยาตามสิทธิอันพึงมีของคนไข้ด้วยความเต็มใจเช่นการขอใช้มาตรา41ของพรบ.หลักประกันสุขภาพแห่งชาติสำหรับคนไข้สิทธิบัตรทอง เป็นต้น

“ขอบคุณที่เป็นคนดี”

นพ.พิษณุ ขันติพงษ์